HOTİN SAVAŞI’NDAN KIRIM İSYANINA KADAR BUCAK NOGAYLARI

4. HOTİN SAVAŞI’NDAN KIRIM İSYANINA KADAR BUCAK TATARLARI

Hotin Savaşı’nın akabinde 1622-23 yılında İstanbul’da yapılan barışa ve tüm görüşmelere rağmen Bucak Tatarları Kantemir Mirza’nın liderliğinde 1622 yılının Aralık ayında yeniden faaliyete geçtiler. Lehistan’dan gelen kuvvetlerin Eflak ve Boğdan üzerine ilerlemesi üzerine Eflak ve Boğdan Voyvodaları hala Silistre Paşası bulunan Kantemir Mirza’dan yardım istemişler, harekete geçen Kantemir Mirza da Leh kuvetlerini yenilgiye uğratmıştır. Haziran ayında ise Bucak Tatarları Lehistan’a bağlı Pokutya bölgesini vurmuşlardır. Bu saldırının sebebi Kamaniçe ve Braslav Voyvodalarının kışkırtmaları ve yine Lehistan soyluları ile Kazakların Bucak Tatarlarına ait at sürülerini çalmalarıdır. 1622 yılındaki saldırısı için Kantemir Mirza, Lehistan saldırıya hazırlanıyordu, bu nedenle Lehistan’ı vurdum diyerek kendini sipahiler ve vezirler nezdinde haklı çıkarmıştır.
1623 yılının Şubat ayında Kantemir Mirza liderliğindeki Bucak Tatarları bir kez daha Pokutya bölgesini vurmuşlardır, bu saldırıda 7000 kişilik Tatar kuvvetini 2000 kişilik Boğdan kuvveti de desteklemiştir. Bu saldırıyı Mayıs ve Haziran ayında gerçekleşen saldırılar takip etmiş, San nehrine kadar olan bölge vurulmuş ve çok sayıda esirin alındığı başarılı bir saldırı gerçekleşmiştir. Bu saldırılara paralel olarak yine Nisan-Mayıs aylarında Kantemir Mirza’nın damadı Urak Mirza’nın liderliğindeki Bucak Tatarları Kırım kuvvetleri ve Kılıç Mirza liderliğindeki Azak Tatarları birleşerek Moskova Çarlığı’nın arazisini vurmuşlardır. Bu saldırıda Kursk bölgesi hedef alınmıştır.
Askeri faaliyetlerinin yanı sıra Kantemir Mirza Osmanlı Devleti’nin Eflak ve Boğdan siyaseti üzerinde de etkili olmaktadır. Boğdan Voyvodası yaptığı Stefan Tomşa’nın iktidarda kalmasını sağlamaya çalışırken diğer taraftan Lehistan Krallığı’na yakın olarak gördüğü Eflak Voyvodası Radu Mihnea’yı görevden aldırmaya çalışmıştır.

1623 yılının Bucak Tatarları için en önemli olayı Bucak bölgesindeki Tatar grupların kaldırılarak Kırım’a götürülmeleridir. Cecora Savaşı’ndan sonra Bucak havalisindeki Tatar toplulukların tartışılmaz lideri olarak Kantemir Mirza’nın ortaya çıktığını düşünürsek Bucak havalisinden çıkarılarak Kırım’a döndürülecek başlıca kişinin özellikle Kantemir Mirza ve O’na bağlı Mangıt Tatarları olacağı açıktır. Hiç kuşkusuz Lehistan Krallığı’nın bu yöndeki talepleri, Kırım Hanlığı’nın Kantemir Mirza’nın yükselişinden duyduğu rahatsızlığın bu kararın nedenleri arasında olduğu açıktır.

I. Ahmed döneminden itibaren Lehistan Krallığı’nın Kantemir Mirza’nın Bucak havalisinden kaldırılmasını istediğini, bu isteğin Hotin Savaşı’ndan sonra İstanbul’a gelen Zbrajskiy’inin de temel hedeflerinden biri olduğunu, Zbrajskiy’den sonra elçi olarak İstanbul’a gelen Serebkowicz’in de bu yöndeki talepleri Osmanlı Devleti nezdinde devam ettirdiğini görmekteyiz. Lehistan Krallığı ile sınır güvenliğinin sağlanması ve krallığın bu yöndeki talepleri Kantemir Mirza ve Bucak Tatarları’nın Bucak havalisinden çıkarılmasının öncelikli sebepleri
arasında böylece yer almıştır.
Bucak havalisinden Kantemir Mirza ve O’na bağlı Tatarların çıkarılmasının ikinci nedeni Kırım Hanlığı’nda Kantemir Mirza’nın güçlenmesinden duyulan rahatsızlık ve Hotin Savaşı sırasında Kantemir Mirza’nın Özi  Beylerbeyi yapılarak Osmanlı yönetici sınıfına alınması ve II. Osman’dan gördüğü yakınlıktır.

Kantemir Mirza’nın Bucak havalisinden kaldırılmasının diğer bir nedeni de Osmanlı yöneticileri arasındaki çatışmadır. Öncelikle hatırda tutulması gereken nokta Kantemir Mirza’nın II. Osman’ın ekibi arasında yer aldığıdır, Hotin Savaşı sırasındaki faaliyetleri ve Özi Beylerbeyliği’ne atanması bu durumu ortaya koymaktadır. Dönemin tarihçilerinden Ahmed Süheyli bin Hemdem Kethüda “Tatar mirzalarından Sultan Osman Han merhumun nazar-ı gözdelerinden Kantimur Mirza” ifadesiyle bu durumu net bir şekilde ortaya  koymaktadır. II. Osman’ın 1622 yılın Mayıs ayında öldürülmesinden sonra ekibinin de görevden
uzaklaştırılacağı açıktır. İşte bütün bu nedenler biraya gelince Kantemir Mirza ve yanındaki Tatarların Bucak havalisinden uzaklaştırılması kararlaştırılmış ve I. Mustafa tarafından Kantemir Mirza’nın Bucak havalisinden çıkarılma emri verimiştir(Berındei Kantemir Mirza’nın Bucak’tan çıkarılması kararınınalınmasında Mere Hüseyin Paşa’nın etkili olduğunu belirtmektedir).

Lehistan elçisi Serebkowicz’in Kantemir’in 30000 kişilik ordusu var isterseniz Kazaklarla yardıma gönderelim şeklindeki kışkırtıcı ifadesinden sonra Osmanlı merkez yönetimi harekete geçmiştir. 1623 yılının Haziran ayında Eflak, Boğdan Voyvodaları, sınır beylerine ve Kırım Hanı Mehmed Giray’a Kantemir Mirza’nın Bucak havalisinden kaldırılması için emir gönderilmiştir. Bu operasyonda en yetkili kişinin Mehmed Giray Han olduğu ortadadır.

Haziran ayında bu emir verilmesine rağmen Ağustos ayında Mere Hüseyin Paşa’nın yerine sadarete Kemankeş Ali Paşa’nın gelmesiyle Kantemir Mirza’ya karşı olan tutum değişmeye ve Kantemir’in affedilerek yeniden Özi Beylerbeyliğine atanması konuşulmaya başlamıştır. Serebkowicz bunun üzerine Osmanlı devlet adamları nezdinde harekete geçerek Kantemir Mirza ve yanındakilerin çıkarılma kararının yürürlükte kalmasını sağlamamıştır. Bu karar değişikliğinin nedeni olarak Ostapchuk Leh kaynaklarına dayanarak Kantemir  Mirza’nın Osmanlı yöneticilerine rüşvet vermesini göstermektedir. Dönemin İngiliz elçisi Thomas Roe’da bu konuda ilgi çekici bilgiler vermektedir. O Kantemir Mirza ile birlikte Stefan Tomşa’nın görevden alındığı
belirttikten sonra Kantemir Mirza’nın Bucak bölgesinden ayrılması için verilen emre itaat etmediğini ve Bucak bölgesini kılıcıyla elinde tutucağını söylediğini belirtmektedir. Rüşvetten daha ziyade Kantemir Mirza’nın çıkarabileceği isyandan çekinildiği için Kantemir’in Bucak havalisinden çıkarılması konusu tekrar düşünülmüş gibi görünmektedir. Eylül ayının başında Kantemir Mirza’ya kılıç ve hilat gönderilmiş ve görevinde ibka edilmiştir447. Bunun bir oyalama taktiği olduğu açıktır. Kantemir Mirza bu şekilde oyalanırken Mehmed Giray sonbaharda harekete geçmiş ve Bucak havalisine gelmiştir. Ostapchuk Leh kaynaklarına dayanarak Mehmed Giray’ın III. Zygmunt’a 27-28 Kasım’da Akkirman’dan bir mektup yazdığını belirterek bu durumu ortaya koymaktadır.(Mehmed Giray’ın Temmuz sonunda sefere
çıktığını Argınlardan Kara Mirza’nın Han’a eşlik ettiğini ve Han’ın seferden Ekim ayı başında
döndüğünü belirtmektedir,  Kantemir Mirza Ekim ayına doğru bütün kabilesiyle birlikte Süt Su’ (Moloçna Voda)dadır)

Mehmed Giray Han’ın 1623 yılındaki bu seferi neticesinde Kantemir Mirza yanındaki 30000? Tatarla birlikte Bucak havalisinden çıkarılarak Azak Denizi yakınlarındaki Moloçno Voda havalisine yerleştirilmiş, Bucak bölgesinde Tatarlara ait kulübeler ve evler yakılmış, Kantemir Mirza tutsak olarak Hanın yanında tutulmuştur ( Novoselskiy Kantemir Mirza’nın sürülmesini Osmanlı yönetimi açısından büyük bir hata olarak değerlendirmektedir, O’na göre Osmanlı muhtemel bir Kırım isyanında enbüyük destekçisini kaybetmiştir ve bu konuda kısmen haklıdır)
.
Ostapchuk haklı olarak Bucak havalisinden ne kadar Tatarın sürüldüğünü sorgulamaktadır. Ostapchuk’un Leh kaynaklarına dayanarak ortaya koyduğu gibi Bucak bölgesindeki Tatarların hepsi sürülmemiştir. Muhtemelen Kantemir Mirza ve ulusu götürülmüş ve 1550’lerden beri Bucak havalisinde yerleşik olan Tatarlar yerlerinde bırakılmıştır. Burada belirtilmesi gereken diğer bir noktada Tatar grupların hareketliliği nedeniyle kesin ifadeler kullanmanın zorluğudur.

Ocak-Şubat 1624 yılında Kırım Hanlığı ile Lehistan Krallığı arasındaki sorunlardan dolayı Bucak’tan Lehistan’a gerçekleştirilen saldırı bu durumu çok net ortaya koymaktadır. Yaklaşık 15000 kişilik bir Tatar kuvvetinin gerçekleştirdiği ve Galiçya’nın hedef alındığı bu saldırıya liderlik edenler arasında Kantemir  Mirza’nın oğluda bulunmaktadır. Mart 1624’de Zygmunt III Kırım Hanı Mehmed Giray’ayazdığı bir mektupta Tatarların bir kısmının Akkirman ve Bender’e döndüğünü bildirerek şikâyetçi olmuştur.(  Bucak ve Kırım Tatarlarının ortak saldırısı olarak görülmektedir,  Gayvoronskiy Mansuroğulları Beyi Ali Mirza’nın liderliğinde bu saldırının gerçekleştiğini belirtmektedir,)