6. TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE BUCAK BÖLGESİNDE TATAR VARLIĞI

6. TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE BUCAK BÖLGESİNDE TATAR VARLIĞI

Osmanlı tarihinin 15. ve 16. yüzyılları için en önemli veri kaynağı hiç şüphesiz tahrir defterleridir. Demografik, ekonomik ve idari verileri içinde barındıran tahrir defterleri Osmanlı tarihi araştırmalarının vazgeçilmez kaynaklarından birisidir.
Osmanlı Devleti’nin Karadeniz’in kuzeyinde bulunan arazisi hakkında bilgi veren tahrir defterleri mevcut olup 1484 yılındaki Kili ve Akkirman fetihleri ile Kanuni’nin 1538 Boğdan seferinden meydana gelen dönüşümlerin neticesi bu defterlere yansımıştır. Bucak bölgesi ile ilgili son tahrir bölgenin elimizden çıkmasından önce
1780 yılında yapılmış olup Bucak bölgesindeki Tatar nüfus hakkındadır.
Bucak bölgesi hakkında bilgi veren ilk tahrir defterleri 65 numaralı olup H.924/ M. 1518-1519 tarihli ve H. 937/ M. 1530 tarihli 370 numaralı Muhasebe-i Vilâyet-i Rûm-İli Defteri adlı icmal defterlerdir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde 483, 542, 688, 701 numaralı mufassal tahrir defterleri ile 215, 475, 664, 666, 738
numaralı icmal defterlerinde Bucak bölgesi hakkında kayıtlar bulunmaktadır.
Bu tahrir defterlerinden 701 numaralı tahrir defterinin Akkirman kısmı ile 483 numaralı defterin Kili kısımları yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır113. Akkirman’da Yavuz Sultan Selim vakıfları ise Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-u Kadîme Arşivinde 561 numaralı ve 1597 tarihli Defter-i Evkâf-ı Livâ-yı Silistre ve Akkirman adlı deftere göre hazırlanmıştır.
Bucak bölgesinde Tatarların yaşadığı köyler, çiftlikler ve kışlaklar temel olarak 701 numaralı ve 542 numaralı defterlere göre aşağıda verilecektir. Bu veriler 483 numaralı defterdeki bilgiler ile karşılaştırılarak farklılıklar belirtilecektir.
Tatar Nüfus tahrir defterlerine “veled-i Tatar”, “mahalle-i Tatarân” ya da “’an Tatarân” şeklinde yansımıştır. Bunun yanı sıra dönemin kaynaklarında Tatar olduğu hakkında veri bulunan yerleşim yerleri ve topluluklar Tatar olduğu defterde belirtilmese bile defterdeki veriler Tatar nüfusa ait veri olarak yorumlanmıştır.

701 numaralı tahrir defterine göre Akkirman şehir merkezinde üç hane ve iki mücerred Tatar bulunmaktadır. 1530 yılında bulunan on altı Tatar hanesinin zamanla Tatar olduğunun belirtilmeye ihtiyaç duyulmadığı görülmektedir.
Akkirman şehir merkez nüfusu hakkında bilgi veren bir diğer tahrir defteri olan ve II. Selim Devri sonu III. Murad başı ile tarihlendirebileceğimiz 483 numaralı deftere göre ise Akkirman’da 48 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesi kullanıldığı görülmektedir. Bu 48 hane ve 2 mücerred Tatarın 34 hanesi ve 2 mücerreddi Mahalle-i Mescid-i Masalcı Hafız’da bulunmaktadır.
Akkirman’a Bağlı Tatar Nüfus Barındıran Köyler:
1. Karye-i Küçük Katırcı: Mahalle-i Ahmed Ali bin Beyazıd ve Mahalle-i Emrullah Halife adlı iki mahalleden oluşmaktadır. Toplamda 40 hane ve 8 mücerred ve bir âmâdan oluşmaktadır. Bu köyde 4 hane ve 2 mücerred Tatar bulunmaktadır119.
2. Karye-i Saruyar: 701 numaralı tahrir defterine göre bu köyde 24 hane bulunmaktadır. Tatar bulunduğuna dair bir kayıt yoktur. 483 numaralı tahrir defterine göre bu köy 33 hane, 8 mücerred ve 4 çiftlikten oluşan bir
köydür. Bu otuz üç hane içerisinde 6 haneden oluşan bir Tatar mahallesi bulunmaktadır ve bir Tatar hanesi de bu köye bağlı mahalle-i Aldıyarda bulunmaktadır ki toplamda 7 Tatar hanesi olur.

3. Karye-i Bakay Ağa: 8 haneden oluşan bir köydür. Bu sekiz haneden sadece Han Geldi için Tatar ifadesi kullanılmıştır. Bununla birlikte Bakay Ağa’nın Akkirman bölgesinin önde gelen Tatar ağalarından olduğu için
köyün tamamı Tatar olarak kabul edilmiştir.
4. Karye-i Ada nam-ı diğer Kenan Savadı: (Ceyhan yarsuvatı hatırlatıyor)15 hane ve 4 mücerredden oluşan bir köydür. 1 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır.
5. Karye-i Beğlüdere Nam-ı Diğer Seyyid İnebeği: 13 hane ve 5 mücerredden oluşan bir köydür. 1 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir.
6. Karye-i Kara İbrahim: 61 hane ve 12 mücerredden oluşan bir köydür. Bu köye tâbi mahalle-i Tataran bulunmaktadır. Bu mahalle 38 hane ve 5 mücerredden oluşmaktadır. Tatar mahallesindeki 16 hane ve 1 mücerred için Tatar ifadesi açıkça kullanılmıştır. Bu mahallenin tamamı Tatar olarak değerlendirilmiştir. Tatar mahallesi dışında köyün geri kalan kısmında da Han Bula, Han Töre gibi Tatar kökenli olduğunu düşündüren
isimler bulunmakla birlikte bu isimlerde veled-i Tatar ifadesi yoktur. veled-i Sayrıhac gibi Tatarlara ait olduğunu düşündüğümüz kimi isimlerde ise Tatar ifadesi belirtilmemiştir. Birçok köyde durum bu şekildedir.  Bu Tatar mahallesinde hanelerden sadece bir tanesine Tatar ifadesi konulmuştur. Cangeldi, Nurgeldi gibi isimlerde veled-i Tatar ifadesi yer almamıştır. Bakay Ağa köyde yaşayanlar arasında zikredilmez. Adet-i Ağnâm ı Rüsum-u Ağıl-ı Kaza-yı Kili ve Akkirman” başlığı altında Küçük Katırcı köyünde yaşayanlar arasında zikredilen bir Bakay Ağa bulunmaktadır ki bizim Tatar Ağaları arasında gördüğümüz Bakay Ağa olabilir.

7. Karye-i Kızıl Pınar Der Kenar-ı Ab-ı Turla: 18 hane ve 3 mücerredden oluşan bir köydür. Köyde 16 hanede gebran bulunaktadır. Bir hane için Tatar ifadesi düşülmüştür.
8. Karye-i Mihvace Ağa nam ı diğer Eşek Deresi: 20 haneden oluşan bir köydür. 12 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır.
9. Karye-i Yanık Hisar: Merkez köy, Tatar mahallesi ve cemaat-i gebran olmak üzere üç kısımdan oluşan bir köydür. 17 müslim hane ve 5 müslim mücerred ile 52 gebran hane ve 5 mücerred gebrandan oluşan bir köydür. Atatar mahallesi 7 haneden oluşmaktadır127.
10. Karye-i Büyük Dere nam ı diğer Eşek Deresi: 13 hane ve 2 mücerredden oluşan bir köydür. 2 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesi bulunmaktadır128.
11. Karye-i Kara Novay: 10 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. Tatar ifadesine rastlanılmamakla birlikte Nogay ismi nedeni ile köyün tamamı Tatar olarak kabul edilmiştir. Köydeki şahıs isimleri de bunu
desteklemektedir. Köydeki hanelerden birinin seyyid olması dikkat çekmektedir.
12. Karye-i Nasuh Ağa:17 haneden oluşan bir köydür. 6 hanede Tatar ifadesi bulunmaktadır.
13. Karye-i İslam: 5 haneden oluşan bir köydür. İki hanede Tatar ifadesi bulunmaktadır.
14. Karye-i Şakir Öni nam-ı diğer Eşek Deresi: Merkez köy ve Mahalle-i Kara Ali’den oluşmaktadır. Toplamda 34 haneden oluşmaktadır. Merkez ’de bu köyde 2 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır,
köyde 5 hane için, Mahalle-i Kara Ali’de ise 3 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır. Toplamda 8 Tatar hanesi bulunmaktadır
15. Karye-i Mehmedçar der Vadi-i Şeyh Hızır: 13 hane ve 3 mücerredden oluşan bir köydür. 3 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır.
16. Karye-i Ak Seyyid: 6 haneden oluşan bir köydür, 1 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır.
17. Karye-i Ali İmar Der Vadi-i Eşek Deresi Nam-ı Diğer Şeyh Hızır:16 hane ve 3 mücerredden oluşan bir köydür. 8 hane ve 3 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır.
18. Karye-i Aşağı Bağlar: 21 haneden oluşan bir köydür. 7 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır.
19. Karye-i Ak Mehmed: 28 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 10 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır.
20. Karye-i Alibeğ Hafız der Vadi-i Şeyh Hızır: 10 haneden oluşan bir köydür. 6 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır.
21. Karye-i Caneş Ağa-yı Tataran: 9 hane ve 3 mücerredden oluşan bir köydür. 4 hane ve 2 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır. Bu köyün tamamı Tatar kabul edilmiştir.(Caneş Ağa köyde yaşayanlar arasında zikredilmez fakat oğlu köyde yaşamaktadır. Caneş Ağa’nın oğlu için bile Tatar ifadesi kullanılmamıştır. Buda ailesi net bilenen isimlerde Tatar ifadesinin kullanılmadığını göstermektedir; Işık, karye-i Halis Ağaolarak okumuştur)
22. Karye-i İsa Koca Ağa-yı Tataran: 17 hane ve 2 mücerredden oluşan bir köydür. 5 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır. Bu köy halkının tamamı Tatar kabul edilecektir( İsa Koca Ağa ve oğlu köyde yaşayanlar arasında zikredilmiş fakat onlar içinTatar ifadesi kullanılmamıştır. Fakat Tatar oldukları kesindir;)(bu köyde de Urar Geldi, Devlet Geldi, Turak gibi büyük ihtimalle Tatar ismi olan isimlerde bile Tatar ifadesi kullanılmamıştır)
23. Karye-i Esengeldi An Tataran:14 hane ve 9 mücerredden oluşan bir köydür. 3 hane ve 2 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır. Bu köy halkının tamamı Tatar kabul edilecektir(Esengeldi ve oğulları için Tatar ifadesikullanılmamıştır. Fakat Tatar oldukları kesindir).
24. Karye-i Kara Evli:11 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 6 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesi bulunulmaktadır142.
25. Karye-i Bostan Ali:18 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 4 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır143.
26. Karye-i Papas Ağa: 36 hane ve 12 mücerredden oluşan bir köydür. Mahalle-i Papas Ağa, Mahalle-i Bay Seyyid, Mahalle-i Sevindik, Mahalle-i Baybak ve Mahalle-i Murtaza olmak üzere beş mahallesi vardır. 13 hane ve bir mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır
27. Karye-i Kara Kasım Mae Mahalle-i Kovancı: 701 numaralı deftere göre 9 hane, 3 mücerred ve 2 hane-i gebrandan oluşan bir köydür. 701 numaralı tahrir defterinde köyde Tatar bulunduğuna dair bir kayıt yokken 542 numaralı tahrir defterinde 2 hane ve bir mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır. 483 numaralı deftere göre bu köy 17 müslim ve 1 gebran hanesi ile 10 müslim mücerred ile 1 mücerred gebrandan oluşmaktadır ve 9 hane ve 5 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır.
28. Karye-i Alabaş Sinan: 16 hane ve 7 mücerredden oluşan bir köydür. 1 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır
29. Karye-i Kulan Hafız: 23 hane ve 3 mücerredden oluşan bir köydür. Bu köydeki 8 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır1

30. Karye-i Allahvirdi Hafız: 7 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 1 hane ve bir mücerrede Tatar ifadesinin kullanıldığını görmekteyiz
31. Karye-i Aşbuldu: 20 hane, 4 mücerred ve 1 müezzinden oluşan bir köydür. 7 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
32. Karye-i Sunkar Ahmed Mae Mahalle-i Boğdanlı: 28 hane ve 4 mücerredden oluşan bir köydür. Mahalle-i Boğdanlı için an Tatarân ifadesi kullanıldığından dolayı tamamı Tatar sayılmıştır. Bu mahalle 19 hane ve 1 mücerredden oluşmaktadır.
33. Karye-i Babak Ağa: 23 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 7 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir151.
34. Karye-i Can Ahmed: 15 hane ve 4 mücerredden oluşan bir köydür. 6 hane ve 1 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır
35. Karye-i Kul Mehmed: 8 hane ve 1 mücerred ve 1 imamdan oluşan bir köydür. Bu köy için “karye-i Kul Mehmed, karye-i mezbure defter-i atikte cemeat-ı Tatarân deyü kayd olunmuştur” kaydı bulunduğu için köyün tamamı Tatar olarak kabul edilecektir
36. Karye-i Yaman Çora: 16 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. Bu köy için “karye-i Yaman Çora, tâbi-i Kara Kasım defter-i atîkte Tatarân deyü kayd olunmuştur” ifadesi bulunduğu için bu köyün tamamı Tatar kabul edilmiştir. Defterde ise 10 hane ve 1 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır. Han Sarı veled-i Yaman Çora için Tatar ifadesinin kullanılmadığı görülmektedir. Bu da aile ismi net bilinenler ve tanınanlar için veled-i Tatar ifadesinin kullanılmadığını düşündürmektedir.
37. Karye-i Bakaş Ağa: 20 hane ve 1 mücerredden oluşan bir köydür. 11 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir.
38. Karye-i Çömlekçi nam ı diğer Arpacı: 9 hane, 3 mücerred ve 3 çiftlikten oluşmuştur. 5 hane ve 3 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır
39. Karye-i Evhaddca: 27 hane, 21 mücerred, 1 imam, 12 yamak mae eşküncü, 4 tane veled-i muafdan oluşan bir köydür. 10 hane ve 1 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır
40. Karye-i Kınalı Mehmed: 5 hane, 10 mücerred, 3 muaf ve 2 veled-i muaftan oluşan bir köydür. 2 hane ve 3 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır
41. Karye-i Göz Turali: 3 hane, 4 mücerredden oluşan bir köydür.1 Tatar hanesi bulunmaktadır
42. Karye-i Salihce: 13 hane, 8 mücerred ve 2 muaf haneden oluşan bir köydür. 3 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır.
43. Karye-i Bayramlı:10 hane, 4 mücerred,1 ama, 4 eşküncü mae yamak, 1 çiftlikten oluşan bir köydür. 1 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır
44. Karye-i Hoşkadem: 16 hane, 7 mücerred, 5 muaf hane, 1 muaf mücerred, 1 seyyid hanesinden oluşmaktadır. 1 hanede Tatar ifade edilmiştir
45. Karye-i Balı Çoban: 14 haneden oluşan bir köydür. 2 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı  görülmektedir.
46. Karye-i Hamza Halife Nam-ı diğer Süleyman Halife: 6 hane, 5 mücerred, 8 muaf hane ve 1 veled-i muaf mücerredden oluşan bir köydür. 2 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
Devlet Geldi veled-i Sarıbaş, Beg Geldi veled-i Kulbaş için Tatar ifadesi kullanılmamıştır.
 47. Karye-i İnehan: 9 hane ve 6 mücerredden oluşan bir köydür. 1 hane için Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir165.
48. Karye-i Aziz Koca: 15 hane ve 7 mücerredden oluşan bir köydür. 1 mücerred için Tatar ifadesi kullanıldığı görülmektedir
49. Karye-i Ağa Yunus: 13 hane, 3 mücerred ve 2 muaf haneden oluşan bir köydür. 7 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
50. Karye-i Kulaguzlu: 22 hane, 7 mücerred ve 7 muaf haneden oluşan bir köydür. 3 gebran hanesi ve 1 gebran mücerredi bulunmaktadır. 3 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesi kullanıldığı görülmektedir
51. Karye-i Anadolu: 7 hane, 4 muaf eşküncü hane ve 2 mücerred muaftan oluşan bir köydür. 1 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır1
52. Karye-i İnesi: 20 hane, 9 mücerred, 4 muaf hane ve 1 veled-i muaftan oluşan bir köydür. 3 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır.
53. Karye-i Koca Hasan: 14 hane, 3 mücerred, 1 imam, 1 muaf hane ve 1 veled-i muaf mücerredden oluşan bir köydür. 4 hane ve 1 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
54. Karye-i Kayadboca: 14 hane, 7 mücerred ve 2 muaf haneden oluşan bir
köydür. 3 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
55. Karye-i Ali Fakı: 17 hane, 7 mücerred, 8 eşküncü muaf hane, 2 veled-i muaf mücerredden oluşan bir köydür. 1 hanede Nogay Tatar ifadesi kullanılmıştır

56. Karye-i Zurnacı: 17 hane, 3 mücerred, 2 muaf haneden oluşan bir köydür. 6 hanede ve 3 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
57. Karye-i Aslıhan: 8 hane, 7 mücerred ve eşküncü muaf hanesinden oluşan bir köydür. 1 hane ve 1 mücerred için Tatar ifadesinin kullanılmıştır.
58. Karye-i Hasan Bey:12 hane, 6 mücerred ve 4 eşküncü muaf hanesi ile 3veled-i muaf mücerredden oluşan bir köydür. 3 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır176.
59. Karye-i Yanaldere Nam-ı Diğer Koca Kurd:19 hane, 14 mücerred, 4 eşküncü mae muaf hane ile 1 veled-i muaf mücerredden oluşan bir köydür. 1 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı
görülmektedir
60. Karye-i Feridce: 31 hane, 12 mücerred, 4 eşküncü muaf hanesi ve 1 muaf  mücerredden oluşan büyük bir köydür. 4 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
61. Karye-i Öksüzoğlu: 9 hane, 4 mücerred ve 4 muaf haneden oluşan bir köydür. 1 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır
62. Karye-i Sarı Mahmud: 11 hane, 5 mücerred ve 5 eşküncü mae muaf hane bulunmaktadır. 1 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir
63. Karye-i Mustafa Taviçe: 2 çiftlik, 33 hane, 12 mücerred, 2 muaf hane ve 1 muaf mücerredden oluşan büyük bir köydür. 12 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır
64. Karye-i Davudca: 215 numaralı tahrir defterinde Davudca köyüne bağlı bir Tatar Osman mahallesi bulunmaktadır. Muhtemelen Tatar kökenlilerden oluşan bir mahalledir. Bu defterde nüfus hakkında bilgi
verebilecek bir veri bulunmamaktadır
65. Karye-i Artuk Şücağ: 15 hane, 4 mücerred ve 5 çiftlikten oluşan bir
köydür. 1 hanede Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir


Akkirman’a Bağlı Tatar Nüfusu Barındıran Çiftlikler
1. Çiftlik-i Boysa Nasuh Der Vadi-i Manastır: 2 hane ve 1 çiftlikten
oluşmaktadır. 1 hane için Tatar ifadesi kullanılmıştır186.
2. Çiftlik-i İnehan Merd-i Kale Saruyar Nam Karyede Bulunmuştur: 1 hane,
1 çiftlik ve 1 mücerredden oluşmaktadır. 1 hane ve 1 mücerred için Tatar
ifadesi kullanılmıştır187.
3. Çiftlik-i Tatar Ali Defter-i Köhnede Davudca Nam Karyede Yazılmıştır: 4
hane, 2 mücerred ve 1 çiftlikten oluşmaktadır. Hane ve mücerredler için
Tatar ifadesi kullanılmamakla birlikte çiftlikteki hane ve mücerredler
Tatar nüfus içinde kabul edilmiştir188.
4. Çiftlik-i Haydar Ağa Defter-i Köhnede Artuk Şüca Nam Karyede
Yazılmıştır: 4 çiftlik, 13 mücerred Müslim ve 3 mücerred gebrandan
oluşan bir çiftliktir. Mücerredlerin 11 tanesi için Tatar ifadesi
kullanılmıştır189.
5. Çiftlik-i Kayadboca ve Çiftlik-i Şaşı Hamza: 7 hane, 1 mücerred ve 6
çiftlikten oluşmaktadır. Bir hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır190.
6. Çiftlik-i Ürekçi Hasan: 2 hane, 1 çiftlik ve 1 mücerredden oluşan bir
çiftliktir. 1 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır191.
7. Çiftlik-i Mehmed: 1 çiftlik ve 3 mücerredden oluşmaktadır. 3 mücerred
için Tatar ifadesi kullanılmıştır192.
8. Çiftlik-i Hacı Abdullah: 13 hane, 8 çiftlik ve 3 mücerredden oluşan bir
çiftlikdir. 7 hane ve 2 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır193.
9. Çiftlik i Musa Çelebi Mae Çiftlik-i Hacı Ramazan: 9 hane, 2 çiftlik ve 4
mücerred Müslim ve 3 mücerred gebrandan oluşmaktadır. Müslim
mücerredlerden 3 tanesi ve hanelerden 6 tanesi için Tatar ifadesi
kullanılmıştır194.
10. Çiftlik-i Ali bin Sakızlu: 8 hane, 2 mücerred Müslim ve 1 mücerred
gebrandan oluşan bir çiftliktir. 8 hanede Tatar ifadesi kullanılmıştır195.
11. Çiftlik-i Hacı Mustafa bin Papas: 3 çiftlik, 20 hane, 3 mücerred gebran ve
1 mücerred Müslümandan oluşan bir çiftliktir. 17 hane ve 1 mücerred için
Tatar ifadesi kullanılmıştır196.
12. Çiftlik-i Hacı Sinan ve Çiftlik-i Eflak Ahmed ve Çiftlik-i Mehmed: 5
çiftlik, 10 hane, 12 mücerred Müslim ve 6 mücerred gebrandan oluşan bir
çiftliktir. 8 hanede ve 11 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır197.
13. Çiftlik-i Rüstem Çelebi ve Çiftlik-i İsa bin Koca ve Selman Reis ve
Çiftlik-i Murad Bey: 4 çiftlik, 1 hane, 16 mücerred Müslim ve 4 mücerred
gebrandan oluşan bir çiftliktir. 1 hane ve 14 mücerred müslimde Tatar
ifadesi kullanılmıştır198.
1
14. Çiftlik-i Yahya ve Çiftlik-i Hacı Abdulkerim ve Çiftlik-i Bekir: 4 çiftlik, 7
hane ve 5 mücerredden oluşan bir çiftliktir. 4 mücerred ve 1 hanede Tatar
ifadesi kullanılmıştır199.
15. Çiftlik-i Dülger Kemal: 1 çiftlik, 2 hane ve 4 mücerredden oluşan bir
çiftliktir. 4 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır200.
16. Çiftlik-i Delü Mehmed: 2 çiftlik, 4 mücerred Müslim ve 3 mücerred
gebrandan oluşmaktadır. 4 mücerred müslimde Tatar ifadesi
kullanılmıştır201.
17. Çiftlik-i Mihrali: 1 çiftlik ve 4 mücerredden oluşan bir çiftliktir. 3
mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır202.
18. Çiftlik-i Esik Ağa: 10 hane ve 1 mücerredden oluşmaktadır. 3 hanede ve 1
mücerredde Tatar ifadesi kullanılmaktadır203.
19. Çiftlik-i Ramazan bin Berber Sufi: 2 çiftlik, 2 hane ve 2 mücerredden
oluşan bir çiftliktir. 1 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır204.
20. Çiftlik-i Divane Mustafa: 3 çiftlik, 3 mücerred Müslim ve 3 mücerred
gebrandan oluşan bir köydür. 3 mücerred Müslim için Tatar ifadesi
kullanılmıştır205.
21. Çiftlik-i Hamamcı Mustafa: 1 çiftlik ve 3 mücerredden oluşan bir
çiftliktir. 3 mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır206.
22. Çiftlik-i Veli bin Bedüllü: 1 çiftlik ve 2 mücerredden oluşan bir çiftliktir.
2 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır207.
23. Çiftlik-i Hamamcı Sinan: 3 çiftlik, 9 hane ve 6 mücerredden oluşan bir
çiftliktir. 9 hane ve 6 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır208.
24. Çiftlik-i Haraç Sinan: 6 hane ve 2 mücerredden oluşan bir çiftliktir. 1
mücerredde Tatar ifadesi kullanılmıştır209.
25. Çiftlik-i Kara Yazıcı: 2 hane, 4 çiftlik ve 7 mücerredden oluşan bir
çiftliktir. 7 mücerrred için Tatar ifadesi kullanılmıştır210.
26. Çiftlik-i Topcı Hızır: Devlet Giray’ın adamı Ali Çelebi’nin çiftliğidir.
Devlet Giray tarafından Akkirman’da esir tamgası için
görevlendirilmiştir. Kanuni tarafından öşr ve avarızdan muaf tutulmuş bir
çiftliktir211. Hane sayısı, Tatar bulunup bulunmadığı konusunda herhangi
bir bilgi bulunmamaktadır.
27. Çiftlik-i Kara Mustafa: 3 çiftlik, 3 hane ve 5 mücerredden oluşmuştur. 2
hane ve 5 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır212.
28. Çiftlik-i Salih: 2 çiftlik, 1 hane ve 1 mücerredden oluşan bir çiftliktir. 1
mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır213.

Akkirman Sancağı’na bağlı Tatarların meskûn olduğu köylerde 1271 hane içinde 362 Tatar hanesi ve 338 mücerred içinde 65 mücerrred Tatarın bulunduğu görülmektedir.
Akkirman’da Tatarların meskûn olmadığı 24 köyde ise 339 hane ve 112 mücerred bulunmaktadır.
Bu da Akkirman kazası köylerinde toplam olarak 1610 hane içinde 362 Tatar hanesi ve 450 mücerred içinde 65 mücerred Tatarın bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Burada belirtilmesi gereken diğer bir noktada 1610 haneden 144’ünün gebran hanesi ve 450 mücerredden 30 tanesinin gebran mücerredi olduğudur.
Akkirman Sancağı’na bağlı Tatarların meskûn olduğu çiftliklerde 118 hane içinde 72 Tatar hanesi ile 133 mücerred içinde 89 mücerred Tatarın bulunduğu görülmektedir.
Akkirman’da Tatarların meskûn olmadığı 29 çiftlikte ise 30 hane ve 98 mücerred bulunmaktadır.
Bu da Akkirman’da çiftliklerde 148 hanede 72 Tatar hanesinin ve 231 mücerred içinde 89 Tatarın bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Çiftliklerde 148 haneden 30 hane ve 231 mücerredden 119 tanesinin gebran olduğu anlaşılmaktadır.

Toplamda Akkirman kırsalında 1758 hanenin ve 681 mücerreddin bulunduğunu görmekteyiz. Bu 1758 haneden 1584’i ve 681 mücerreddin 532’si Müslümanlara ait iken geride 174 hane ve 149 mücerred gayr-i Müslimlere aittir.
1584 Müslüman hanesinden 434 hane ve 532 Müslüman mücerredden 154 tanesinin Tatarlar’a ait olduğunu tespit etmiş bulunmaktayız


Kili’ye Bağlı Tatar Nüfus Barındıran Köyler:
Bucak bölgesi içine dahil etmemekle birlikte Kili şehir merkezinde 45 hanede ve 11 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığını görmekteyiz. 23 Tatar hanesi ve 7 mücerred Tatarıyla Şeyh İbrahim Mahallesi en büyük Tatar mahallesidir215.
1. Karye-i Yakaca Mae Kocagöl: 47 hane, 40 mücerred Müslim ve 10 gebran
haneli bir köydür. 5 hane ve 5 mücerred için Tatar ifadesi kullanılmıştır216.
2. Karye-i Tatar Süleyman: Tatar Süleyman ve Mahalle-i Mamanay Tatar’dan
oluşmaktadır. Toplam olarak 61 hane ve 5 mücerredden oluşmaktadır. 25 hanede
Tatar ifadesinin kullanıldığını görmekteyiz. Bu köyün tamamını Tatar nüfus içinde
değerlendireceğiz217.
3. Çiftlik-i Süleyman Çelebi: 3 mücerred Müslim 4 gebran mücerredden
oluşan bir çiftliktir. 1 mücerredde Tatar ifadesinin kullanıldığı görülmektedir218.

Bu verilerin ışığında Kili kazası kırsalında Tatarların meskûn olduğu yerleşimlerde 118 hane içinde 66 Tatar hanesi ve 51 mücerred içinde 10 mücerred Tatarın bulunduğu görülmektedir. Sonuç olarak Tatarların yaşadığı bölgede bulunan 118 haneden 108’i Müslümanlara ait, 10 tanesi ise gebranlara ait bulunmaktadır. 108
 Müslüman hanesinden 66 hane ifade ettiğimiz gibi Tatarlara aittir. Kili’de Tatarların yaşamadığı yerlerde toplamda 123 hane ve 249 mücerred bulunmaktadır. Bu 123hanenin 1 tanesi Müslüman hanesi iken 122 tanesi gebran hanesidir. 249 mücerreddin tamamı ise gebran mücerreddir.
Toplamda Kili kırsalında bulunan 241 haneden 109’u Müslüman hanesi iken 132 hane ise gayr-i Müslim unsurlara ait hanelerdir. Kili kırsalında bulunan 300 mücerreddin ise 47’si Müslüman, 253’ü ise gayr-i Müslim’dir. 109 Müslüman hanesinden 66’sı ve 47 Müslüman mücerredden 10 tanesi Tatarlara ait
bulunmaktadır.
Bucak bölgesinin temel olarak Akkirman ve Kili arasındaki step arazisi olduğu akılda tutulduğunda 1570-80 yılların başında bu bölgede toplamda 1999 hane ve 981 mücerreddin bulunduğunu görmekteyiz. Hanelerden 1693’ü Müslümanlara ait iken 306’sı gayr-i Müslim unsurlara aittir. 1693 Müslüman hanesinden 500’ü
Tatarlara ait hanelerdir. 981 mücerredden 579’u Müslüman unsurlara, 402’si ise gayr-i Müslim unsurlara aittir. 579 Müslüman mücerredden 164’ü Tatardır.

Tablo:1Tahrir Defterlerine Göre Bucak Havalisi Hane ve Mücerred Dağılımı.
                      AKKİRMAN        KİLİ                 BUCAK
                      Hane    Mücerred Hane Mücerred Hane Mücerred
Müslüman      1584         532    109          47      1693   579
Gayrimüslim   174           149    132        253      306     402
Tatar              434           154     66         10       500     164
Toplam          1758          681    241       300    1999     981

Genel kabule uygun olarak bir haneyi beş kişi kabul edersek Bucak arazisinde
bulunan nüfus değerleri şu şekilde olacaktır. Toplamda Bucak bölgesinde 10976 kişi
bölgede yaşamaktadır. Bunlardan 9044’i Müslüman, 1932’si ise gayr-i müslim’dir.
9044 Müslüman nüfus içerisinde ise 2664 kişilik bir Tatar nüfus bulunmaktadır. Bu
Tatarların 2324’i Akkirman kırsalında yaşarken 340 tanesi Kili kırsalında
yaşamaktadır. Bu verilerin tablo ile ifadesi şu şekildedir.
 Müslüman nüfus içerisindeki verilerde Tatar nüfus da bulunmaktadır.
43
Tablo: 2 Tahrir Defterlerine Göre Bucak Havalisinin Nüfusu
                                  AKKİRMAN             KİLİ                                BUCAK
                         Hane*5 Mücerred Toplam Hane*5 Mücerred Toplam Hane*5 Mücerred Toplam
Müslüman 7920 532 8452 545 47 592 8465 579 9044
Gayrimüslim 870 149 1019 660 253 913 1530 402 1932
Tatar 2170 154 2324 330 10 340 2500 164 2664
Toplam 8790 681 9471 1205 300 1505 9995 981 10976
Bu veriler yüzdelik dilimlerle ifade edildiğinde karşımıza şu şekilde bir
manzara çıkmaktadır. Müslüman nüfusun toplam nüfusa oranı % 82,4’dür. Gayr-i
Müslim nüfusun toplam nüfusa oranı ise % 17,6’dır. Tatarların toplam nüfusa oranı
% 24,3 dir. Müslüman nüfus içerisinde ise Tatarların oranı % 29,4’dir. Doğal olarak
Müslüman nüfus içerisinde Tatarların oranı daha fazla olmuştur. Tatar nüfusun kendi
içinde ise Akkirman kırsalında yaşayan Tatarların oranı % 87,2 Kili kırsalında
yaşayan Tatarların oranı ise % 12,8’dir.
Grafik: I Bucak Havalisindeki Nüfusun Etnik ve Dini Dağılımı
AKKİRMAN
64%Müslüman 25%Tatar 11% Gayrimüslim
KİLİ
23% Tatar 17% Müslim 60% Gayrimüslim
BUCAK
58% Müslim  24% Tatar 18% Gayrimüslim
(Müslüman nüfus içerisindeki verilerde Tatar nüfus da bulunmaktadır. Dolayısıyla toplam nüfusta Tatar nüfusuna tekrar yer vermeye gerek kalmamıştır.)
Sonuç olarak burada tahrir defterlerine dayalı olarak verdiğim rakamların bölgedeki asgari Tatar sayısını yansıttığını düşünmekteyim. Tatar kökenli olduğu açık olan çok sayıda isimde Tatar ifadesinin bulunmayışı bu yöndeki düşüncemizin temel nedenidir. Bunun yanı sıra Osmanlı belgeleri de kaza halkının çoğunluğunun
Tatar olduğunu “…ahâli-î vilâyetin ekserisi Tatar olmakla şer’i şerife adem-i  inkıyâdları olmağla inâd ve muhalefetleri daima ziyâde olmakdan hâlî değildir…” ifadesi ile bu durumu teyit etmişlerdir.

Daha sonraki yıllarda önemli sayıda Tatar nüfus barındıran İsmail Geçidi’nin bu tahririn yapıldığı dönemde Kili’ye bağlı bir köy olduğu ve Boğdanlılar’ın saldırısı nedeniyle harap olduğu görülmektedir. Tatar nüfusunun zamanla önem kazandığı diğer bir merkez olan Bender’de bu dönemde birisi şehir merkezinde ikisi köylerde
olmak üzere üç Tatar hanesi bulunmaktadır. Bender’de de Tatar nüfusun şehir ve kır nüfusu içinde bir öneme sahip olmadığı görülmektedir.