2 BUCAK BÖLGESİNDE EMİR NOGAY HAKİMİYETİ

2. BUCAK BÖLGESİNDE ALTIN ORDA DEVLETİ HÂKİMİYETİ

Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlarda Kumanların hâkimiyetini Moğollar takip etmiştir.

1222 yılında ünlü Kalka Savaşı ile Kumanlar ve Rusların gücünü kıran Moğollar bozkır bölgesini hâkimiyetleri altına almak için ilk adımı atmışlardır.
İrtiş’den İdil Irmağına kadar olan bölge Cengiz Han tarafından büyük oğlu Cuci’ye verilmiş böylece ilk ortaya çıkan Cengiz ulusu olmuştur.
1227 yılında Cuci’nin ölümü ile yerine oğlu Batu geçmiştir. Onun döneminde gerçekleştirilen bir dizi sefer
sonucunda 1236 yılında İdil Bulgar Devleti, 1238 yılında Rus prenslikleri itaat altına alınmış, 1238’de Kiev fethedilmiş, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Sırbistan ve Bulgaristan üzerine seferler düzenlenmiştir. Bu başarıların neticesince Deşt-i Kıpçak, Harezm, Kuzey Kafkaslar, Kırım ve İdil-Bulgar Devleti arazileri üzerinde Altın Orda Devleti kurulmuştur.

Bucak bölgesi de Moğolların ilerleyişinden etkilenmiştir. 1241 yılında Boğdan havalisindeki Kumanlar Böçetor komutasındaki bir Moğol ordusu tarafından bir kez daha yenilgiye uğratılmışlardır.

Bu zaferden sonra Moğollar hâkimiyetlerini batıya doğru yaymaya devam etmiştir. 1242 yılında Macar Kralı IV. Bela’yı takip eden Moğol komutanı Kadan Kili bölgesini işgal etmiştir.

1242 yılından 1300’deki ölümüne kadar Tuna havalisinin kaderini elinde tutan isim ünlü Moğol beyi Nogay
olmuştur, öyle ki Nogay için merkezi İsakçı olan kendi hanlığını kurmaya çalıştığı bile iddia edilmiştir.

Nogay’ın İsakçı’da para bastırdığı ve üzerinde adı bulunan bu paralara Dobruca, Boğdan ve Doğu Eflak ve Kırım’da rastlandığı görülmektedir.

İsakçı havalisinin Bucak bölgesinin hemen yanında yer almasından hareketle Emir Nogay’ın hâkimiyetinin Bucak’ı kapsadığı görülecektir.

Nogay’ın ölümünden sonrada Bucak havalisinde Tatarlar varlıklarını sürdürmeye devam etmişler ve Balkanlar’daki politik mücadelelere katılmışlardır. Nogay ve Toktay’nın soyundan geldiği söylenen Demetrius yani Temir adlı bir prensin 1330’larda Akkirman’ı kontrolü altında tuttuğu ifade edilmiştir.

1354 yılında Tatarları Aksu ve Turla nehirleri arasında görmekteyiz. Buradaki Tatarların lideri olan Tatar Beyi, Polonya Kralı Kazimir tarafından esir edilmiştir.

Bucak havalisindeki Tatar hâkimiyeti bir görüşe göre Litvanya’nın ilerleyişi ile diğer bir görüşe göre de Macarların Romenlere verdiği aktif destek ile sona ermiştir.

İlk görüşün temelinde 1345 yılında Macar ve Szek birleşik kuvvetlerinin Tatar prenslerinden Atalamos’u yenilgiye uğratması varken ikinci görüşte Litvanya Büyük Prensi Olgerd’in 1363’te Kutlubug, Hacı Bey ve Dimitri’yi yenilgiye uğratması temel alınır.

Akkirman’da basılan son Altın Orda parası 1368-69 yılında Canbek ve Muhammed Bulak’a adına bastırılmış olup Bucak bölgesindeki Tatar hâkimiyetinin son yıllarına işaret etmektedir.

Deletant, Ceneviz kaynaklarına dayanarak 1386 yılında Akkirman’ın Polonya Kralı Wladislaw Jagiello’yu metbuu olarak tanıyan Boğdan Beyi Petru Muşat’ın kontrolünde olduğunu belirtir. Bu iki bilginin ışığında
Bucak bölgesindeki Tatar hâkimiyetinin 1370-1380 arasında sona erdiği düşünülebilir. Bu tarihten Osmanlı fetihlerine kadar Bucak bölgesi Romenlerin kontrolünde bulunmuştur.

Tatar siyasi etkinliği sona ermesine rağmen bölgede Türk varlığı etkisini sürdürmeye devam etmiştir. Öyle ki ilk bağımsız Romen voyvodası olan ve Besarabya bölgesine de adını veren Basarab’ın Kuman kökenli olduğu yönünde iddialar bulunmaktadır.